Hiểu đúng về thuốc hại gan và giải độc gan

Gan là cơ quan đặc biệt đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng và phức tạp, trong đó có chức năng giải độc. Cũng do thường xuyên xử lý chất độc, nên gan có thể bị nhiễm độc. Đặc biệt gan có thể bị thuốc gây hại hay còn gọi gan bị nhiễm độc do thuốc. Mỗi thuốc có thể gây ra một kiểu tổn thương gan nhất định.

Do có liên quan đến nhiều cơ quan khác nhau trong cơ thể nên khi gan bắt đầu bị tổn thương thì người bệnh có thể có nhiều triệu chứng, có triệu chứng ở ngay gan như khi siêu âm cho biết bị gan nhiễm mỡ, nhưng cũng có triệu chứng ở cơ quan khác như loạn bài tiết mật với nước tiểu sậm màu đưa đến tắc mật (đây là rối loạn thường kèm hay không kèm với tổn thương tế bào gan), mệt mỏi, chán ăn, khó tiêu, đầy bụng, buồn nôn, khó chịu ở hạ sườn phải, thậm chí bị phù chân, trí não lú lẫn, hôn mê (gọi là bệnh não do gan hay hôn mê gan).

Dưới đây là các nhóm thuốc gây độc cho gan thường gặp:

  • Nhóm thuốc gây tổn thương tế bào gan (làm tăng men AST, ALT):bao gồm các kháng sinh kháng khuẩn (tetracycline, ciprofloxacin, metronidazol…), kháng sinh kháng nấm (ketoconazol), thuốc chống lao (isoniazid, rifampicin, pyrazinamid), thuốc trị tăng huyết áp (lisinopril, losartan,), thuốc chống tiết acid trị viêm loét dạ dày (omeprazol), thuốc chống trầm cảm (fluoxetin, proxetin, sertralin), thuốc trị mỡ máu (các statin), vitamin (vitamin A liều cao, niacin tức vitamin PP), đặc biệt là thuốc giảm đau chống viêm (như các thuốc kháng viêm không steroid: NSAID), riêng paracetamol thường được xem là an toàn lại là thuốc có thể gây hoại tử tế bào gan rất nặng nề nếu dùng bừa bãi.
  • Nhóm thuốc làm tắc mật (tăng alkalin phophatase + tăng bilirubim toàn phần), bao gồm các thuốc kháng sinh kháng khuẩn (amoxicilin + acid clavulanic: augmentin, erythromycin), kháng sinh kháng nấm (terbinafin), thuốc trị rối loạn tâm thần (chlopromazin, mirtarazin), thuốc kháng histamine trị dị ứng (promethazin), thuốc trị tăng huyết áp (irbesartan), thuốc là hormone sinh dục nữ (estrogen), thuốc là hormone sinh dục nam (testoterone),…
  • Nhóm thuốc vừa làm tổn thương tế bào gan vừa làm tắc mật(cùng lúc làm tăng AST, ALT và tăngalkalin phophatase), bao gồm các thuốc kháng sinh kháng khuẩn (clindamycin, bactrim, sulfonamid, nitrofurantoin), thuốc chống động kinh (phenobarbital, phenytoin, carbamazepin), thuốc trị tăng huyết áp (catopril, enalapril, verapamil), thuốc chống trầm cảm (amitriphtylin, trazodon), thuốc kháng hitamin trị dị ứng (cyproheptadin),…

Người bệnh nên lưu ý, khi đang dùng thuốc có nguy cơ hại gan, nếu xét nghiệm thấy tăng men gan thì việc tăng men gan chưa hẳn là biểu hiện đã chuyển thành tổn thương gan. Vì vậy, khi mới chỉ có men gan tăng, không nhất thiết phải ngừng thuốc mà cần được bác sĩ theo dõi chặt chẽ. Khi có các biểu hiện lâm sàng: vàng da, suy gan cấp, thì phải ngừng thuốc ngay để tránh các diễn biến nghiêm trọng. Đối với một thuốc đã gây độc cho gan thì nhất thiết không được thử dùng lặp lại. Dùng lặp lại sẽ tổn thương gan nặng nề hơn.

Ở đây xin đề cập thuốc gọi là thuốc bổ gan, thuốc giúp hạ men gan được phân loại là thuốc hướng gan (hepatotropes) mà người bệnh có thể dùng khi nghĩ mình bị thuốc làm hại gan. Thuốc hướng gan là thuốc có tác dụng hỗ trợ điều chỉnh các triệu chứng rối loạn do tổn thương gan loại nhẹ, trong đó có tác dụng bảo vệ nhu mô gan hoặc giúp làm hạ men gan. Điểm lại thuốc hướng gan đã được dùng thì thấy khá đa dạng. Có thuốc là hóa chất như biphenyl-dimethyl-dicarboxylate, metadoxin, phosphatidylcholin. Có thuốc chứa các dẫn chất acid amin như arginin, ornithin, carnitin, acid glutamic. Có thuốc chứa các dược thảo như diệp hạ châu, actisô (artichaut), rau má, nhân trần, silymarin (chất có trong cây Silybum marianum). Có thuốc chứa các vitamin như vitamin B1, B2, B6, PP,… Thậm chí có thuốc chứa chất có trong động vật là acid ursodeoxycholic (là một loại acid mật được cho là có trong mật gấu làm cho việc hại gấu tràn lan mà tác dụng bảo vệ gan thì hoàn toàn không rõ). Đặc biệt, có nhiều thứ không phải là thuốc mà là “thực phẩm chức năng” được giới thiệu là bổ gan, làm hạ men gan, các thứ này chưa được thử nghiệm lâm sàng để cho kết quả cụ thể rõ ràng là có tác dụng hay không.

Đối với người được phát hiện có men gan tăng cao hoặc khi có sự nghi ngờ vì đang dùng một thuốc có nguy cơ gây hại gan, xin lưu ý mấy điểm như sau:

  • Không nên tự ý sử dụng thuốc bừa bãi, đặc biệt không nên tự ý sử dụng thuốc bổ gan, hạ men gan mà không hỏi ý kiến của bác sĩ. Dùng thuốc bừa bãi sẽ làm cho thương tổn có thể đã có ở gan nặng thêm thôi.
  • Người tình cờ phát hiện mình có tăng men gan cũng nên hỏi bác sĩ về việc sử dụng thuốc hạ men gan. Nên lưu ý khi sử dụng một số thuốc có thể làm tăng men gan (như dùng thuốc trị rối loạn mỡ trong máu là thuốc thuộc nhóm fibrat hay thuốc statin), nếu ngưng thuốc sẽ làm men gan trở lại bình thuờng. Khi đang dùng thuốc mà bị tăng men gan phải báo cho bác sĩ điều trị biết hầu có hướng xử trí thích hợp.
  • Để dùng thuốc được an toàn, người bệnh phải tuyệt đối tuân thủ hướng dẫn, y lệnh của bác sĩ, không được lạm dụng thuốc và tự ý dùng thuốc. Khi dùng thuốc mà có biểu hiện như chán ăn, sợ mỡ, nước tiểu sẫm màu, đau tức vùng gan thì cần trở lại tái khám ở bác sĩ hoặc đến ngay một cơ sở y tế để được kiểm tra, phát hiện và điều trị kịp thời nếu thuốc có làm hại gan.

PGS. TS. DS Nguyễn Hữu Đức

Theo Tạp chí Sức Khỏe – khoe24h.vn

Tin tài trợ

Trang tin điện tử Phunuhiendai.vn - Dành cho phụ nữ Năng động - Tự tin - Sành điệu
Đơn vị chủ quản: Công ty cổ phần quảng cáo C.A.M (C.A.M Media)
VPGD: 194 Điện Biên Phủ, P.7, Q.3, Tp.HCM
Chịu trách nhiệm nội dung: Nguyễn Thùy Trang - ĐT: 0908 401046 - Email: thuytrang@phunuhiendai.vn
Phụ trách biên tập: Hạnh Chi - ĐT: 0909647078 - Email: hanhchi@phunuhiendai.com.vn - hanhchi1975@gmail.com
Giấy phép hoạt động: GP lần 1 năm 2010; Giấp phép lần 2 - Số 54/ GP - STTTT cấp ngày 27/12/2016.
Vui lòng ghi rõ nguồn phunuhiendai.vn khi sử dụng thông tin từ website này.

Thông tin phụ nữ hiện đại

  • Slide
  • Slide
  • Slide
  • Slide
Xem thêm